“Armoede, en vooral ook schulden, zijn voor veel mensen een beletsel om mee te doen in de samenleving. In Slotermeer zien onderzoekers en studenten van de Hogeschool van Amsterdam de participatiesamenleving dagelijks in de praktijk. Van de mensen met een uitkering heeft 50 procent een schuld. Het merendeel komt hier vermoedelijk niet snel uit. We zien ook steeds vaker dat mensen meerdere banen hebben, waarbij ze een schoonmaakklus hebben op Schiphol en daarna nog een andere baan in Nieuw-West. Hierdoor heb je veel reistijd en veel gedoe en blijft er weinig tijd en energie over om maatschappelijk te participeren.

Het is opmerkelijk dat de overheid juist de afgelopen jaren meer van kwetsbare mensen is gaan verwachten. Je moet zelf je huur- en zorgtoeslag regelen en goed opletten dat je dit juist doet. De zorgverzekeringspremie kan in veel gemeenten niet meer direct vanuit de uitkering naar de zorgverzekeraar worden overgeboekt, dus je moet zelf op tijd je premie betalen en geen eten kopen van dat geld.

En als je hierbij een – soms klein – foutje maakt, dan gaat het pas goed mis. De huurtoeslag wordt bijvoorbeeld na twee jaar achteraf vastgesteld. Je moet dus een goede inschatting maken van je inkomen, anders krijg je jaren later een naheffing die je niet kunt betalen. Als je betalingsachterstanden oploopt kan dat grote gevolgen hebben. Energieleveranciers en mobiele providers verkopen vorderingen door aan commerciële partijen; die tonen veel minder begrip voor de moeilijke situatie van sommige mensen. Het hoeft maar ergens een beetje mis te gaan, en de problemen stapelen zich vervolgens op.

Ook veel professionals zien door alle regels het bos niet meer. Als een cliënt met hetzelfde probleem bij vijf verschillende professionals aanklopt, dan is de kans klein dat hij vijf keer hetzelfde – juiste – antwoord krijgt. Schulden zijn niet de oorzaak van problemen bij mensen, maar blokkeren wel het vinden van een oplossing. Als je financiële problemen hebt wordt je wereld kleiner en lukt participeren minder. De overheid zou moeten erkennen dat niet iedereen de vaardigheden heeft om met alle ingewikkelde regels om te gaan en vooruit te denken. Wanneer we alles iets eenvoudiger maken en niet meteen incassokosten berekenen en boetes uitdelen, zou dit veel leed schelen en ook voor de overheid uiteindelijk goedkoper zijn.”

Roeland van Geuns, lector Armoede Interventies, Hogeschool van Amsterdam